Hạ Long: Cái “ta làm” đang phá cái “trời cho”

Thế giới đó đây

Chắc chắn sẽ không một du khách nào có đủ thời gian và công sức để đi hết 1.969 hòn đảo lớn nhỏ trải ra trên một diện tích 1.533km

2

của vịnh Hạ Long. Chính người dân bản địa, cho đến nay, cũng chỉ mới đủ thời gian và cảm xúc để đặt tên cho 900 hòn đảo, còn 1.069 đảo nữa vẫn chưa được đặt tên. Có thể còn nhiều hang động nữa rồi sẽ được phát hiện và khảo sát, nhiều giá trị mới có thể làm ta sửng sốt, bất ngờ.

Năm 1994, ngày 17-12, Tổng giám đốc UNESCO chính thức ký bằng công nhận vịnh Hạ Long là Di sản thiên nhiên thế giới. Phần công nhận ấy cũng chỉ mới khoanh vùng trong một tam giác rộng 434km

2

với 788 hòn đảo. Sáu năm sau, ngày 29-11-2000, tại thành phố Cain, bang Queensland, Australia, Hội đồng Di sản thế giới một lần nữa lại ra quyết định công nhận vịnh Hạ Long là Di sản thế giới về địa chất, địa mạo.

“Mọi tài liệu đều khẳng định, vịnh Hạ Long là một khu vực lớn nhất trên thế giới có địa hình đá vôi bị biển xâm thực… Không có khu vực nào có sự đa dạng về địa mạo như vịnh Hạ Long… Đây là sự đề cử vịnh Hạ Long được công nhận vào danh mục di sản thế giới theo tiêu chuẩn…”

Những dòng trên trích từ báo cáo của giáo sư Flery Hamilton Smith, thành viên của Hiệp hội Bảo tồn thiên nhiên thế giới được cử tới vịnh Hạ Long khảo sát thực địa để thẩm định tính chính xác của hồ sơ vào tháng 3-2000. (

Vịnh Hạ Long

– Thy Sảnh – NXB Trẻ – 2003)

Dù có như vậy, đấy cũng chỉ mới là phần có thể trông thấy được của một núi băng chìm. Những giá trị khác cho đến nay vẫn còn là ẩn số, vẫn đang nằm ngoài sự quan tâm và hiểu biết của chúng ta, kể cả những quan sát tinh tường của các nhà khoa học.

Vịnh Hạ Long mênh mông là vậy, kỳ vĩ là vậy, cao sang mà gần gũi, vững chãi là thế nhưng cũng hết sức mong manh. Không có một nhận thức đúng tầm, không có những biện pháp thích hợp, kiên quyết và đủ mạnh, những giá trị ấy, dù được cố kết bằng đá từ hàng trăm triệu năm, vẫn có thể bị biến dạng, hư hỏng. Hơn thế, vịnh Hạ Long không chỉ đẹp bởi sự kết hợp giữa núi và nước của hàng nghìn đảo đá trong lòng vịnh. Hạ Long còn một vẻ đẹp khác, vẻ đẹp của núi đồi kéo dài hàng trăm kilômét bên bờ.

Những nếp uốn lượn của địa hình, những rừng thông xanh mướt như những đợt sóng xanh nhấp nhô, trập trùng, mờ ảo trong sương, những cánh rừng ngập mặn ngày đêm hứng chịu gió biển, vặn vẹo như những rừng bonsai, những độ cao cho phép phóng tầm nhìn bát ngát đến chân trời để thu về trong cảm quan thị giác những cảm xúc không phải nơi nào cũng có. Cảnh quan thiên nhiên trên bờ vịnh cũng là một dạng tài nguyên.

Tất cả những điều vừa được kể trên là những giá trị “TRỜI CHO”.

Còn một giá trị nữa không kém phần quan trọng, những giá trị “TA LÀM” đang từng ngày tác động, ảnh hưởng không nhỏ đến giá trị của di sản này là những giá trị do con người tạo dựng, trong đó có giá trị về cảnh quan kiến trúc đô thị đang từng ngày hiện hình bên bờ vịnh một cách đáng lo ngại.

Đô thị và cảnh quan, tạo vật và con người, thiên tạo và nhân tạo, nếu không song hành, không hòa hợp một cách hữu cơ, hữu tình, rất dễ làm hư hỏng những gì vốn có.

Hòn Gai xuất thân từ một xóm thợ của một công ty tư nhân được chính quyền thuộc địa Pháp cho khai thác mỏ. Bãi Cháy là một đô thị hình thành và từng bước được xây dựng từ khi đất nước, biển trời mãi mãi thuộc về nhân dân ta. “Xưa là rừng núi là đêm/Giờ thêm sông biển, lại thêm ban ngày…” (Tố Hữu). Hòn Gai, Bãi Cháy nay liền một dải sau khi cây cầu dây văng hiện đại vượt cửa Lục nối hai bờ vịnh thành một cơ thể thống nhất, liền mạch, thành phố Hạ Long.

Thành phố nằm bên bờ một thắng cảnh có giá trị toàn cầu tự mình phải gánh vác trách nhiệm trở thành một cảnh quan đô thị đẹp, có giá trị thẩm mỹ cao, một giá trị văn hóa về nhiều mặt, tương xứng với địa bàn nó chiếm lĩnh, những ưu đãi nó được hưởng. Thật lấy làm tiếc vì những gì đang diễn ra bên bờ vịnh này đã không được như vậy. Những khách sạn cao tầng chen chúc nhau lấn ra mặt vịnh xen lẫn cùng những khu “ổ chuột hiện đại” có từ thời sau chiến tranh, nhân dân từ các địa điểm sơ tán trở về tranh nhau xây nhà dưới chân núi Bài Thơ. Những bến cảng nằm sai vị trí, những lò than nham nhở cày nát những rừng thông xanh.

Ngay trong lòng khu đô thị Bãi Cháy, những hầm đào lấy đất lấn vịnh đỏ loét như những vết thương rỉ máu! Những bảng quảng cáo xanh đỏ lập lòe trên bến cửa Lục như không cần đếm xỉa gì đến cảnh sắc thiên nhiên. Và còn biết bao nhiêu vết thương khác nữa. Ngay cạnh không gian trữ tình, mỹ lệ của vịnh Hạ Long là một không gian xô bồ đầy tính thực dụng của những người “tham gia xây dựng đô thị” trong đó đầu tiên phải kể đến các nhà quy hoạch, những người quản lý, chính quyền địa phương.

Vịnh Hạ Long không tồn tại bởi những giá trị tự thân. Riêng việc khai thác nó một cách “hiệu quả” cũng đòi hỏi những người có trách nhiệm phải lao tâm, khổ tứ. Những thành công như biến hòn đảo Ti Tốp thành một điểm tham quan có giá trị bằng việc gia tăng yếu tố kiến trúc một cách vừa phải làm cho không gian cả một vùng vịnh đẹp trở nên ấm nóng hơi người. Nghe nói gần đây, người ta đã thử nghiệm tổ chức hòa nhạc trong hang và kết quả thật đáng khích lệ.

Người viết bài này trong một công trình nghiên cứu về vịnh Hạ Long cũng đã đề xuất có thể xây dựng một số khách sạn nổi cao cấp neo đậu thường xuyên trong lòng vịnh để có thể khai thác Hạ Long 24/24 giờ trong ngày thay vì 8 giờ hành chính như hiện nay. Khách sạn có thể có cả sân bay trực thăng nhỏ, thực hiện dịch vụ trực thăng taxi nối với các sân bay lớn để tăng tần suất và thời gian khai thác vịnh. Còn gì thú vị hơn khi được chia tay hoàng hôn ngay trong lòng vịnh để rồi, sáng mai tỉnh giấc lại được đón một bình minh rực rỡ ngay chính tại cảnh quan mà mình vừa lưu luyến đêm qua.

Còn nhiều, còn nhiều cách khai thác nữa. Chỉ có điều, để làm được như vậy, những người có trách nhiệm, từ chính quyền địa phương, cơ quan quy hoạch, những người có trách nhiệm bảo vệ di sản, những người có nhiệm vụ khai thác du lịch và… trên hết, trước hết là người dân cần nâng nhận thức của chính mình lên ngang tầm di sản. Phải nhìn Vịnh Hạ Long là một không gian thống nhất bao gồm cả lòng vịnh và đất đai trên bờ.

Bớt đi được những biểu hiện đáng buồn đang diễn ra trên bờ vịnh Hạ Long cũng là một cách bỏ cho Hạ Long một lá phiếu bầu chọn Hạ Long là một trong những kỳ quan thiên nhiên của thế giới hiện đại vậy.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *