Đông Hòa Hiệp – vùng đất của du lịch cộng đồng

Thế giới đó đây

Làng Đông Hòa Hiệp (xã Đông Hòa Hiệp, huyện Cái Bè, tỉnh Tiền

Giang) nằm ở trung tâm du lịch huyện Cái Bè, có các ngôi nhà cổ, những

vườn trái cây đa dạng…, là địa điểm hội tụ đầy đủ các yếu tố để phát

triển du lịch cộng đồng.

Tuy người dân trong làng có kinh nghiệm làm du

lịch song để

du lịch cộng đồng

nơi đây phát triển không lệch hướng, vẫn

còn nhiều việc phải làm.

Lợi thế về “địa lợi-nhân hòa”

Theo ông Nguyễn Tấn Phong, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh

Tiền Giang

, làng cổ Đông Hòa Hiệp, thuộc khu

vực Đồng bằng sông Cửu Long có vườn cây trái sông nước mênh mông.

Các

nhà cổ không liên kết nhau tạo thành một phố như làng cổ Đường Lâm (Hà

Nội), làng Phước Tích (Huế) mà cách nhau bởi những vườn cây ăn trái xanh

tươi quanh năm.

Bên cạnh đó, phát triển làng cổ không thể tách rời các

làng nghề truyền thống làm cốm, tráng bánh, cán bánh phồng sữa vì đây là

hình thức sản xuất đặc trưng của người Nam Bộ cũng như người làng Đông

Hòa Hiệp. Cùng với đó, các lợi thế về địa hình để khai thác du lịch lại

không bị phân tán mỗi sản phẩm ở một nơi khác nhau nên phát triển du

lịch cộng đồng nơi đây có khác so với những nơi khác.

Tham quan chợ nổi Cái Bè lúc trời vừa hửng sáng, chúng tôi có dịp

chiêm ngưỡng cảnh các đoàn thuyền ăm ắp hàng hóa ra vào nhộn nhịp. Chợ

được biết đến như trạm trung chuyển lớn đến các tỉnh miền Tây và miền

Đông, hình thành từ thời nhà Nguyễn.

Ngày nay, chợ nổi Cái Bè trở thành

một trong những chợ đầu mối trái cây lớn nhất miền Tây Nam Bộ. Khi những

tia nắng bắt đầu rọi xuống mặt sông, cũng là lúc chúng tôi đặt chân đến

các điểm tham quan trong làng cổ.

Các đơn vị lữ hành đã liên kết với

các hộ dân là những người thợ lành nghề trong làng, hình thành nên các

điểm tham quan thú vị. Vừa thưởng thức ly mật ong ngọt lịm thơm mùi nhãn

chúng tôi được nghe anh Đồng Văn Tuấn (thợ nuôi ong) thuyết minh về

cách nuôi ong.

Anh tâm sự tận dụng các vườn cây ăn trái, cư dân vùng

này từ xa xưa đã biết cách nuôi ong lấy mật. Nhờ sự đa dạng các loại cây

ăn trái, mùa nào trái ấy, hương vị mật ong trong vùng cũng thay đổi

theo mùa. Đó chính là điểm thú vị của mật ong vùng này. Nhận thấy có thể

quảng bá sản phẩm mật ong của gia đình, anh mạnh dạn đầu tư làm du

lịch, kết hợp bán mật ong cho khách, thu nhập của gia đình tăng lên đáng

kể. Niềm vui nhân đôi khi thương hiệu mật ong của anh được nhiều người

biết đến, tìm mua với số lượng lớn.

Ghé qua địa

điểm tráng bánh, chúng tôi được đóng vai những người thợ “không chuyên”

khi được tham gia tráng bánh cùng dì Bảy (tên thật Trương Thị Nơi, 52

tuổi). Nhiệt tình chỉ cho chúng tôi cách pha bột gạo để tráng bánh, dì

Bảy chia sẻ: Bánh tráng

Cái Bè

nổi tiếng vừa mỏng, vừa giữ được độ dai,

nguyên liệu từ gạo ngon không pha lẫn bột mì. Lúc phơi nắng phải thường

xuyên khoát nước lên mặt bánh để bánh không bị giòn. Đây là nghề truyền

thống của nhiều nhà trong vùng.

Hơn 30 năm gắn bó với nghề, dì vừa là

người thợ, vừa là “thầy” tận tình chỉ dạy cho những ai muốn học. Không

giấu được sự ngạc nhiên khi nhìn thấy dì Bảy tráng bánh, anh Trương

Thanh Long (Việt kiều Thụy Sĩ) cho biết: “Tôi đã đi du lịch nhiều nơi ở

Việt Nam, danh lam thắng cảnh nào cũng đã đặt chân tới nhưng tôi

vẫn muốn đi sâu tìm hiểu văn hóa của người Việt tại những làng quê yên

bình như thế này.”

Làn gió mát thổi từ sông xua tan

đi cái nóng buổi trưa Hè. Sải bước dưới những tán lá cây xum xuê mát mát

rượi, vài phút sau chúng tôi đã có mặt tại một trong số ngôi nhà cổ tại

đây.

Khác nhà cổ của ông Trần Tuấn Kiệt với kiến trúc đặc trưng của

người Nam Bộ, nhà cổ của ông Ba Đức (tức Phan Văn Đức, đời thứ 6 của gia

tộc họ Phan) có lối kiến trúc hài hòa, kết hợp giữa phương Đông và

phương Tây. Xây dựng từ năm 1850, trong nhà vẫn còn giữ tủ gỗ, bộ bàn

ghế bằng gỗ lim có từ năm 1924.

Theo ông Đức, có được những vật dụng quý

này, người xưa về tận Huế, thuê thợ tại đây trạm trổ sau đó vận chuyển

từng tấm gỗ bằng đường sông về tới đây mới cho ghép lại. Sưu tầm đồ gỗ

với hoa văn lạ cầu kỳ, đó là kiểu “giải trí” của những gia đình giàu có

thời xưa.

Sau khi tham quan toàn bộ ngôi nhà cổ, anh Nick Giordano –

người Mỹ nhận xét: “Tôi thích tìm hiểu nghiên cứu văn hóa lịch sử người

Việt Nam thông qua hình thức du lịch này hơn vào tham quan các bảo

tàng vì tôi được trò chuyện trực tiếp với người dân, được sờ vào các

hiện vật chân thật mà không phải bảo tàng nào cũng có thể lưu giữ.

Người dân làng Đông Hòa Hiệp hiền hòa, hiếu khách đôn hậu, có kinh

nghiệm và mạnh đầu tư làm du lịch, đó cũng chính là lợi thế về nhân hòa

để thu hút bà con chung tay phát triển du lịch địa phương.”

Người dân chưa thật sự hưởng lợi từ du lịch

Trung bình hàng năm có khoảng 100.000 lượt khách đến làng Đông

Hòa Hiệp, trong đó hơn 90 % khách tham quan các làng nghề, khoảng 50%

khách tham quan nhà cổ. Từ nhiều năm trước, làng Đông Hòa Hiệp đã khai

thác du lịch nhưng chủ yếu mang tính tự phát, các hộ dân tự liên kết với

các công ty du lịch hình thành nên sản phẩm du lịch theo yêu cầu của

doanh nghiệp và nhu cầu của khách tham quan. Chính vì vậy, có hộ dân

giàu lên nhờ biết cách kinh doanh, có hộ lại “thất thu”, số khác chưa có

điều kiện tham gia làm du lịch.

Từ năm 1995, ông

Ba Đức đã tận dụng nhà mình, khai thác hình thức du lịch Homestay (khách

du lịch cùng ăn nghỉ tại nhà dân, tham gia các công việc gia đình cũng

như các lễ hội của địa phương). Nhận thấy du khách đến và có nhu cầu ở

lại ngày càng tăng (có ngày hơn 600 lượt khách), ông đã bỏ hơn vài tỷ

đồng để xây thêm các khu vực phục vụ ăn uống ngay tại vườn để du khách

có thể thưởng thức ẩm thực Nam Bộ. Ông cũng xây thêm các phòng nghỉ để

những du khách muốn trải nghiệm nếp sống giản dị của người dân thôn quê

có thể ở lại.

Để có được cơ ngơi như vậy, ông Ba Đức đã bỏ ra nhiều thời gian

công sức tìm hiểu thông tin, nghiên cứu cách làm du lịch theo hình thức

này ở nhiều nơi. Ông cũng tự liên kết với các công ty du lịch để đón

khách. Nhờ nguồn thu từ vườn trái cây, từ làm du lịch, đến nay ông đã

trở thành tỷ phú miệt vườn. Gia đình ông là một trong số ít những hộ

giàu lên nhờ du lịch.

Các công ty du lịch chỉ trả

chi phí trà nước cho các điểm liên kết, những chi phí khác (chi phí

nguyên liệu làm ra sản phẩm cho khách xem, chi phí vận chuyển nhiên liệu

đốt, công sức…) người dân tự trang trải. Thu nhập từ việc tham gia kinh

doanh du lịch thấp, dẫn tới người dân làm các nghề truyền thống không

tha thiết với việc làm du lịch.

Dì Bảy trăn trở, đối với những nghề thủ

công như làm cốm, tráng bánh tráng, bánh phồng sữa…khách du lịch chỉ tới

tham quan, ít khi mua sản phẩm. Hầu hết, người dân phải tự tìm đầu mối

tiêu thụ những sản phẩm đã làm cho du khách tham quan nhưng đây là những

sản phẩm riêng lẻ, lượng tiêu thụ thấp. Vào mùa mưa không có nắng để

phơi bánh, nếu là hộ dân không làm du lịch họ sẽ tạm ngưng công việc

hoặc chỉ tráng bánh với số lượng ít hơn mùa nắng. Song những hộ làm du

lịch lại không thể tự điều tiết sản phẩm làm ra, cứ có khách vào họ phải

tráng bánh cho khách xem. Bánh phơi gió lại không ngon, chất lượng bánh

giảm, giá thấp hơn trong khi giá nguyên liệu lại tăng. Thậm chí có ngày

bánh làm ra không kịp phơi phải bỏ. Người dân không thể có lời.

Ông

Nguyễn Văn Liêm, hộ dân làm bánh phồng sữa cho biết thêm, cách đây hai

năm, gia đình ông cũng mướn mặt bằng gần bờ sông kết hợp du lịch nhưng

buôn bán ế ẩm. Sau đó, ông quyết định mở xưởng sản xuất tại nhà, làm ăn

lại có lời hơn hẳn. Một tháng ông thu về hơn 10 triệu đồng sau khi đã

trừ hết các chi phí khác.

Ông Nguyễn Thanh Sơn,

Trưởng phòng Văn hóa-Thông tin huyện Cái Bè cho rằng sự phân chia lợi

nhuận không cân bằng giữa các doanh nghiệp kinh doanh du lịch và người

dân tham gia du lịch. Bà con chưa thực sự được hưởng lợi từ du lịch là

nguyên nhân làm cho người dân “quay lưng” với du lịch”.

Làng Đông Hòa

Hiệp có 6 ấp với hơn 3.000 hộ sinh sống dựa vào vườn, vào các nghề thủ

công truyền thống, trong đó có hơn 8 ngôi nhà cổ có niên đại hơn 100

năm. Thế nhưng, số hộ tư nhân các làng nghề làm du lịch chưa nhiều, chỉ

có hai ngôi nhà cổ đang được khai thác du lịch.

Muốn phát triển du lịch tại làng, biến tiềm năng thành thực tế, cần sự

tham gia của cộng đồng. Hiện tại, huyện Cái Bè đang tập trung tuyên

truyền về lợi ích khi tham gia làm du lịch, kêu gọi người dân cùng tham

gia đóng góp xây dựng giao thông, giữ gìn cảnh quan môi trường, thiết

lập nhóm du lịch dựa vào cộng, đồng góp phần cho sự tăng trưởng nông

nghiệp của làng…

Đây là những bước làm ban đầu nằm trong “Dự án hỗ trợ

phát huy vai trò của cộng đồng trong phát triển bền vững ở Việt Nam

thông qua Du lịch di sản” do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch làm chủ quản, tiến hành từ năm

2011-2013 tại làng Đông Hòa Hiệp, làng cổ Đường Lâm, làng Phước Tích.

Với những hướng đi đúng đắn, vững chắc, thời gian tới du lịch cộng đồng

tại làng Đông Hòa Hiệp sẽ tiếp tục khởi sắc./.

Lan Phương (TTXVN/Vietnam+)

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *